Migrena

Lidhja gjenetike: 70 deri 80% janë gjasat se do ta trashëgoni nga e ëma.

Çka e përcjellë? Gjeni i dëmtuar tresk, i cili mundet ta shkaktojë migrenën. Nëse ky gjen nuk funksionon si duhet, është i ndjeshëm në faktorët si zhurma, djathi dhe kafeina, si dhe lehtë mundet të aktivizojë qendrat për dhembje, që e shkaktojnë migrenën.

Çfarë mund të bëhet? Migrena mund të jetë e paparashikueshme, por identifikimi i nxitësve mund të ndihmojë. Shumë persona që vuajnë nga migrena janë të ndjeshëm ndaj çokollatës, djathit dhe verës së zezë.

Kanceri i gjirit

Lidhja gjenetike: 3% e kancerit të gjirit është gjenetike

Çka e përcjell? Gratë të cilat në vete mbajnë gjenin BRCA1 dhe BRCA2 kanë më shumë mundësi që ta trashëgojnë këtë gjendje. Nëse kushëriri juaj i afërt, mashkull apo femër, ka vuajtur nga kanceri në moshën e hershme, edhe ju jeni të rrezikuar. Numri më i madh i femrave me këtë gjen, e fiton kancerin në moshën e hershme të jetës së tyre.

Çfarë mund të bëhet? Analizat gjenetike mund të bëhen. Nëse keni dikë të sëmurë në familje, kontrollohuni.

Depresioni

Lidhja gjenetike: 10% janë gjasat që edhe ju ta trashëgoni

Çka e përcjell? Sëmundjet mendore, përfshirë edhe depresionin, depresionin pas-lindjes dhe çrregullimi bipolar, janë trashëguese. Shkencëtarët kanë izoluar gjenin mutant, triptofan hidroksilaza-2, i cili mund të ndikojë në depresion. Ai merr serotininën nga truri, hormonin e ndjenjës së mirë.

Çfarë mund të bëhet? Faktorët si lodhja, stresi dhe alkooli shtojnë rrezikun. Nëse keni trashëguar disa gjene që ndërlidhen me depresionin, nuk do të thotë se edhe ju do të vuani nga sëmundja.

Mbipesha

Lidhja gjenetike: Hulumtimet kanë treguar se personat me dy gjenet e mbipeshës FTO, 70% kanë mundësi që ta zhvillojnë më tepër mbipeshën në krahasim me ata që nuk i posedojnë këto gjene.

Çka e përcjell? Personat me këtë lloj gjeni FTO, 30% kanë më shumë mundësi që të kenë problem me mbipeshën.

Çfarë mund të bëhet? Mungesa e aktiviteteve fizike, kaloritë dhe ushqimi i yndyrshëm janë fajtorë. Duhet përkufizuar kohën para aparateve televizive dhe kompjuterit për dy orë më pak.

Artriti reumatoid

Lidhja gjenetike: Nëse e ka pasur edhe nëna juaj, 50% janë mundësitë që ta keni edhe ju. Kjo është një sëmundje që shfaqet me rënien e sistemit imun.

Çka e përcjell? Edhe nëse i keni gjenet, nuk është e rrezikshme që ta keni edhe ju.

Çfarë mund të bëhet? Më shpesh shfaqet te personat që e konsumojnë duhanin, konsumojnë sasi të shtuar të mishit të kuq dhe që konsumojnë shumë kafe.

Gratë, të cilat marrin ilace me hormone për të zëvëndësuar hormonin estrogjen pas menopauzës rrisin shanset për tu prekur me kancerin e gjirit dhe madje rrezikojnë të vdesin nga kjo sëmundje, thekson një studim i rëndësishëm federal, i botuar sot nga Uashington Post.

Studimi që përfshiu rreth 12 mijë gra për 11 vite radhazi doli në përfundime shokuese, pasi shumica e grave që ishin përdoruese të hormoneve ishin dhe më të prekurat nga kanceri I gjirit, shumë prej tyre dhe në prag vdekjeje, pasi kanceri ishte përhapur dukshëm në shumë pjesë të trupit.

Për vite me radhë, doktorët të Federatës për Mbrojtjen e Shëndetit të Gruas kanë rekomanduar femrat të marrin hormone për të evituar simptomat që shkakton menopauza, për të mbrojtur zemrën dhe për të qëndruar pse jo dhe në pamje më të reja.

Por, 8 vjet të shkuara shkencëtarët nisin të dyshojnë se hormonet ishin realisht risk për zemrën e grave dhe për shkaktim të sëmundjes së kancerit të gjirit. Ndërkohë miliona gra ende I përdorim ato me rekomandimin e mjekut.

Studimi ka gjetur se gratë që morën kombinimin e estrogjenit dhe progestin dhe shiten më pas me emrin Prempro – kishin më shumë gjasa të prekeshin nga tumore që përhapeshin në masë të madhe dhe që shpesh janë të vështirë për tu trajtuar pasi prekin nyjet limfatike. Mbi kokën e tyre qëndron gjithmone rreziku i vdekjes.

Por, duket se alarmi ka funksionuar, në vitin 2002, u mbushën më shumë se 110 milionë receta për hormone, kurse në vitin 2009, numri ra në rreth 40 milionë.

Rreziku nga zhvillimi kancerit në gji është për 25 për qind më e vogël të gratë të cilat kanë nivel të lartë të vitaminës D në gjak, kundruall atyre me sasi më të vogël të kësaj vitamine (më pak se 20 nanogramë për një mililitër gjak), kanë treguar rezultatet më të reja të një hulumtimi të madh në Francë.

Si ka dëshmuar ky hulumtim i zhvilluar në 17 540 gra, në mesin e të cilave janë identifikuar 636 raste të kancerit të gjirit, te tri të katërtat e grave nuk ka ekzistuar niveli përkatës i duhur i vitaminës D3 në organizëm e që është 30 nanogramë për një militër gjak.

Shkencëtarë preferojnë që gratë të cilat merren me punë në zyra dhe për këtë arsye i ekspozohen më pak diellit, të marrin brenda ditës 2 000 njësi të vitaminës D, sa i nevojiten organizimit.

Ekspozimi i trupit ndaj rrezeve të diellit gjatë 12 minutave mundëson grumbullimin e
3 000 njësive të vitaminës D.

Tashti shkencëtarët planifikojnë të hulumtojnë edhe ndikimin e vitaminës D në formë të tabletave në organizëm.

Edhe pse format e shfaqjes së tij janë shumë të ndryshme e të rrezikshme për shëndetin e njeriut, ne gjithmonë e kemi emërtuar thjesht me të njëjtin emër.

Ne e konsiderojmë kancerin si një sëmundje të vetme, në fakt bëhet fjalë për qindra sëmundje të ndryshme, që prekin thuajse të gjitha pjesët e trupit tonë, të cilat vijnë nga shkaqe të ndryshme e lënë pasoja po të ndryshme.

Ajo çka është e rëndësishme të dimë, është që sëmundjet janë të lidhura ngushtë me mënyrën tonë të jetesës, po aq sa edhe me gjenin, por kjo e para është shumë e rëndësishme.

Nga mënyra se si pimë, si ushqehemi, çfarë higjiene kemi, apo qoftë edhe faktorët shoqërorë në vetvete, ndikojnë në një masë të madhe e të drejtpërdrejtë në shëndetin tonë.
Por për sa i takon kancerit, cilat janë llojet e tij dhe si ndikon mënyra e jetesës te shfaqja e tyre në organizëm?

Kanceri i gjirit
Është kanceri më i përhapur te gratë, kryesisht në vendet e zhvilluara. Çdo vit, po të marrim si shembull vetëm Britaninë e Madhe, diagnostikohen me këtë sëmundje 44 mijë gra, pra mbi 100 gra në ditë dhe ky numër është rritur në masën 50% në 20 vitet e fundit. Në botë çdo vit diagnostikohen mbi 1 milion femra. Rritja e numrit të pacienteve vjen për shkak të ndryshimit të rregullave të mëmësisë.

Kështu, në kohët moderne gratë lindin shumë më vonë se më përpara, kanë familje më të vogla dhe i ushqejnë fëmijët me gji për një kohë shumë më të shkurtër nga sa kanë bërë nënat dhe gjyshet e tyre. I gjithë ky ndryshim e rrit shumë predispozitën ndaj zhvillimit të kancerit të gjirit. Por ndërsa shtohet numri i të diagnostikuarve, është pakësuar shumë numri i vdekjeve. Shkaku kryesor është parandalimi dhe dalja e medikamenteve të duhura.

Kanceri i fshikëzës së urinës
Përqindja më e madhe e personave me një problem të tillë është në Egjipt. Në këtë vend të Afrikës së Veriut, ky është lloji më i përhapur i kancerit. Shkaku është një parazit që përhapet shumë me emrin bilharzias. Është një lloj kanceri më i përhapur te meshkujt se te femrat. Në vende të tjera të botës shkaqet janë duhanpirja dhe ekspozimi ndaj kimikateve industriale. Ky lloj kanceri zhvillohet brenda organizmit të njeriut për një periudhë 20-25-vjeçare para se të shfaqet.

Kanceri i shtyllës kurrizore
Kjo është një sëmundje të varfërish. shkaktuar nga një virus papilloma virus (HPV), që transmetohet seksualisht. Është mjaft i përhapur në Afrikën Nënsahariane, Amerikën e Jugut, Indi dhe Lindje e Largët. Që prej disa kohësh ekziston edhe një vaksinë e posaçme parandaluese.

Kanceri i testikujve
Është lloji i katërt më i përhapur në botë, edhe pse në Emiratet e Bashkuara Arabe zë vendin e parë. Ky lloj kanceri ka lidhje me përdorimin e tepruar të mishit të kuq dhe mungesën e ushqimit me fruta e perime të freskëta. Një tjetër shkak është edhe jeta sedentare. Afrika dhe Azia kanë një probabilitet më të vogël, pasi dietat këtu janë thellësisht vegjetariane.

Sarkoma e Kaposit Ky kancer i rrallë është bërë i zakonshëm në Afrikë, për shkak të SIDA-s, që dobëson në maksimum sistemin imunitar. Ndryshe nga shumë lloje kanceresh të tjerë, që nisin në një pjesë të trupit dhe më pas përhapen, ky lloj kanceri mund të nisë kudo ose në shumë vende të ndryshme njëherazi. Ai është kancer i muskulit, i nervave, por mund të merret fillimisht si kancer mëlçie, apo gjiri. Trajtimi i tij bëhet me kimioterapi.

Kanceri i mushkërive
Është më i përhapuri në botë, edhe pse 100% i parandalueshëm. Mjafton thjesht të mos pish duhan. Numri i të diagnostikuarve me këtë lloj sëmundje u rrit shumë në vitet ‘70, por që atëherë me heqjen dorë të njerëzve nga duhani është ulur ndjeshëm edhe numri i të sëmurëve. Vendet e zhvilluara vuajnë më shumë dhe nëse do të vazhdohet të pihet duhan me ritmin aktual, parashikohet që gjatë këtij shekulli të humbasin jetën 100 milionë persona vetëm nga kanceri i mushkërive.

Lymphoma
Numri i të diagnostikuarve me këtë sëmundje sa vjen e po rritet. Ai është kanceri i sistemit limfatik. Përqindjen më të lartë e ka në Amerikën e Veriut, Australi dhe në Zelandën e Re. Personat me imunitet të reduktuar, si ata me SIDA, janë më të ndjeshëm ndaj sëmundjes.

Kanceri i mëlçisë
Lidhet me hepatitin kronik B e C dhe shkaktohet nga viruse të përhapura në Afrikë dhe në Azi. Shkaktohet gjithashtu edhe nga aflatoksina, një myk që rritet te gruri dhe misri. Shpesh ky lloj kanceri nis në një pjesë tjetër të trupit dhe përhapet në mëlçi. Shkak për kancerin e mëlçisë është edhe të pirët e shumtë. Kanceri i gojës Është më i zakonshmi në Indi dhe Sudan. Në Perëndim, shkaku kryesor është duhani dhe pijet alkoolike.

Kanceri i prostatës
Është kanceri më i zakonshëm për evropianët, amerikanët dhe australianët. Është i rrallë te meshkujt nën 50 vjeç dhe dy në tri raste janë meshkuj mbi 70 vjeç. Sëmundja ka shumë të bëjë me trashëgiminë. Nëse keni histori familjare me një sëmundje të tillë, atëherë kujdes se rrezikoni shumë. Shkaqet e kancerit të prostatës janë ende të paqarta. Disa prej tyre kanë nevojë për operacione të menjëhershme, ndërsa të tjerë mund të mbahen në një gjendje prehjeje vetëm me ilaçe.

Kanceri i ezofagut
Është shumë i përhapur, në të gjitha vendet e botës, por kryesisht në Kenia dhe Etiopi. Në Evropë kohët e fundit ka pësuar një rritje për shkaqe që ende nuk dihen.

Kanceri i stomakut
Japonia shpesh mbahet si vendi me dietën më të shëndetshme në botë, por ka edhe përqindjen më të lartë të kancerit të stomakut, kryesisht te meshkujt. Ndoshta shkaku është ushqimi shumë i kripur. Gjithsesi, për të shmangur atë rekomandohen ushqime të freskëta dhe fruta e perime.

Si duhet mjekuar kanceri në stomak

Ashtu si për çdo lloj sëmundje, kurimi për këtë sëmundje bëhet në mënyrë individuale, pasi varet nga lloji i sëmundjes, zhvillimi, përhapja e tumorit, faza e sëmundjes si edhe gjendja e përgjithshme e shëndetit të pacientit. Fatkeqësisht për shkak se stomaku në fazat fillestaret sëmundjes shkakton shumë pak simptoma, sëmundja vazhdon të përhapet edhe kur rezultatet kanë dalë të mira.

Kurimi i kancerit të stomakut përfshin kirurgjinë, kimioterapinë, terapinë biologjike. Pacienti mund t’i nënshtrohet një operacioni të lehtë, i quajtur Biopsia, për të marrë një kampion te vogël të kancerit për analiza. Radioterapia dhe kimioterapia të kombinuara bashkë nëse sëmundja ka përparuar shumë. Kirurgjia, një operacion për të evituar përhapjen e kancerit. Kirurgjia është kurimi më i përhapur me kancerin e stomak.

Llojet më të përhapura të kancerit

Janë më shumë se 9200 njerëz që vuajnë nga kanceri në stomak. Tre janë llojet kryesore të kancerit në stomak: limfatik, tumori i stomakut, dhe tumori kancerogjen. Limfatik, janë kancere të indeve të sistemit imunitarë që ndonjëherë gjendet në “muret” e stomakut. Tumori i stomakut zhvillohet nga indet e “mureve të stomakut”. Ndërsa lloji i tretë, pra tumori kancerogjen janë tumoret e qelizave të stomakut. Nëse të tre këta lloje kaceresh arrihen të identifikohen që në fillimet e sëmundjes, atëherë mundësitë që të kurohen apo të evitohet zhvillimi i mëtejshëm i tij është shumë i madh. Kanceri limfatik njihet edhe si lloji më i rëndë i kancerit, i cili përparon shumë shpejt në një kohë shumë të shkurtër dhe mund të çojë deri në humbjen e jetës.

Çfarë është qeliza e tumoreve

Ka qindra lloje qelizash po kështu edhe qindra lloje kanceri pak nga të cilat mund të kurohen në të njëjtën mënyrë. Jeta e çdo qelize është planifikuar të veprojë nëpërmjet instruksioneve të kodifikuara, të quajtura gjene të cilat mbahen në bërthamën e tij. Këto u tregojnë atyre si të veprojnë, kur të ndahen, kur të riprodhojnë dhe kur të vdesin. Kur udhëzimet lidhur me shumëfishimin apo vdekjen e qelizave janë të gabuara qeliza mund të filloje të ndahet në mënyrë të pakontrolluar dhe nuk vdes në kohen e duhur. Në këtë mënyrë kanceri nuk ndjek udhëzimet e duhura që bëjnë ndarjen e drejtë të qelizave. Sa herë që qelizat ndahen udhëzimi “i keq” riprodhohet dhe në këtë mënyrë vazhdon  shumëfishimi i pakontrolluar i qelizave. Këto qeliza shumëfishohen shumë shpejt, mblidhen në të njëjtin vend dhe formojnë atë që në quajmë tumor.

Dyfishohen rastet e kanceri në ezofag

Me zhvillimin e shkencës, teknikës dhe zhvillimit të nivelit mjekësor, shumë sëmundje tashmë nuk përbëjnë më rrezikshmëri. Por, pjesa më dërmuese e sëmundjeve të kancerit, janë ende të vështira për t’u kuruar duke u kthyer në shqetësim për shëndetësinë publike. Një nga sëmundjet e kancerit, ajo e ezofagut është ndër shkaqet kryesore të vdekjeve në vendin tonë, të shkaktuara nga tumoret malinje.

Studimi tregoi se incidenca në vite e kancerit të ezofagut të operuar tregoi dyfishimin e saj brenda një periudhe 10-vjeçare dhe mbijetesa 5-vjeçare e pacientëve ishte shumë e ulët. Mësohet se, rreth 5 mijë amerikanë preken çdo vit nga tumori gastrointestinal. Nëse tumori nuk hiqet me mjete kirugjike, të sëmurët zakonisht vdesin brenda një viti nga dita e diagnostikimit.

Hulumtimeve kanë treguar që terapia e shërimit te femrat me kancerin e gjirit me sukses kishte përfunduar, ngase femrat kishin vazhduar marrjen e aspirinave të cilat zvogëlojnë rrezikun nga vdekja, nëse përsëri vjen deri tek lajmërimi i sërishëm i kancerit të gjirit.

Si ndikon ky zbulim te personat që janë duke u shëruar nga kanceri, e si tek ata që janë të brengosur nga rreziku i mundshëm? 

A rrit aspirina mundësitë për jetesë me të gjatë?

Një hulumtim kishte vërtetuar se terapia me anë të aspirinave ishte efikase. Në njërën nga këto hulumtime ishin përfshirë edhe 4.000 infermiere, të cilat paraprakisht ishin duke u shëruar nga kanceri i gjirit.

Rezultati: tek infermieret, të cilat kishin marrë aspirinë, kur bëhet fjalë për vdekjen nga kanceri dhe lajmërimi i sërishëm i sëmundjes ishte shumë i vogël. Duke marrë parasysh studimet e kancerit, statusin e menopauzës, masat trupore dhe ndjeshmërinë hormonale të tumorit, tek femrat të cilat kishin marrë aspirinë për çdo ditë të javës, vdekja nga kanceri i gjirit është zvogëluar për 43 për qind.

Mirëpo, hulumtimi mund të zbatohet vetëm tek femrat të cilat vazhdojnë me jetë normale së paku katër vjet pas terapisë së shërimit. Duke marrë parasysh faktin se 90 për qind e femrave të diagnostikuara me kancerin e gjirit mesatarisht jetojnë së paku pesë vite pas terapisë.

A mundet terapia me aspirinë në mënyrë të suksesshme të zëvendësojë terapitë e tjera për shërimin e kancerit të gjirit?
Për fat të keq, përgjigjja nuk është përfundimtare. Nëse aspirina ndihmon në parandalimin e përsëritjes së kancerit, ai këtë e bën vetëm nëse rekomandohet si terapi shtesë për shërimin e kancerit.

A mundet aspirina të parandalojë lajmërimin e kancerit të gjirit ?
Hulumtime intensive tregojnë se aspirina ka potencial ta zvogëlojë rrezikun e lajmërimit të kancerit të gjirit dhe  tek ato femra të cilat nuk kanë qenë  kurrë të sëmura më parë. Disa hulumtime të tjera kanë arritur në përfundim krejt të kundërt.

Një është e sigurt – pas krahasimit të të dhënave nga hulumtimet e kryera, ekzistojnë tregues se aspirina apo ndonjë ilaç tjetër në një masë të madhe mund të zvogëlojnë rrezikun e lajmërimit të kancerit të gjirit. Por, kjo nuk do të thotë që femrat të cilat nuk vuajnë nga kanceri i gjirit duhet të marrin aspirina çdo ditë, ngase marrja e këtij ilaçi do të kishte ndikim negativ në stomak dhe do të mund të shkaktonte gjakderdhje të brendshme.

Nëse aspirina merret me rekomandimin e mjekut, ajo mund të parandalojë edhe sulmet në zemër. Konstatohet se marrja e aspirinave, deri diku zvogëlon rrezikun e lajmërimit edhe të disa llojeve të tjera të kancerit, sidomos atë të prostatës dhe të zorrës së trashë.

Shkencëtarët kanë zbuluar disa substanca të pranishme në kaçë, të cilat mund të luajnë rol të rëndësishëm në mbrojtjen nga kanceri i gjirit.

Studimi i ri mund të rezultojë me prodhimin e barnave të reja, të cilat do të parandalojnë zhvillimin e karcinomës së gjirit.

Ky hulumtim ka zbuluar se kaça përmban elagitanin- antioksidues, i cili pengon prodhimin e estrogjenit (hormonit përgjegjës për rritjen e qelizave kancerogjene).

Ende nuk dihet se sa është sasia e nevojshme e elagitaninës për të arritur efektin e duhur mbrojtës, por dihet vetëm se përveç kaçës duhet që së bashku të merren edhe barnat antikancerogjene. /Telegrafi/